9.4 C
Осиповичи
Пятница, 7 октября, 2022
Еще

    Народныя песні і музыка ў жыцці сялян Асіповіччыны (ХIХ-пачатак ХХ ст.ст.) 12.02.10, № 11

    Популярное


    Народныя песні і музыка спрадвеку лічыліся неад’емнай
    часткай сялянскага і грамадзянскага быту сялян Асіповіччыны, як і Беларусі
    ўвогуле. Асабліва шырока былі распаўсюджаны сярод сельскага насельніцтва песні.
    Іх бытавала вельмі шмат, розных па тэматыцы і па зместу. У беларускіх народных
    песнях праявіўся талент нашага народа, яго мастацкія здольнасці.

     

    У асіповіцкіх мясцінах вызначаліся багаццем і
    адметнасцю абрадавыя песні, якімі суправаджаліся розныя рытуалы: радзінны
    (хрэсьбінны), вясельны, калядны, масленічны, талачынны, велікодны, купальскі,
    дажынкавы і інш. Вялікае месца ў жыцці нашых продкаў займалі таксама песні,
    якія не былі звязаны з выкананнем абрадавых дзеянняў. У іх адлюстраваны многія
    бакі народнага жыцця: сямейныя адносіны, каханне, працоўная дзейнасць і інш. У
    песнях апавялася прырода.

     

    Нашы продкі спявалі песні ва ўсе поры года, у буднія
    і святочныя дні, у час вячорак (попрадак), ігрышчаў (вечарынак), падчас працы на
    ніве, сенакосе, пры праполцы і ўборцы лёну і канопляў, як пасвілі жывёлу, па
    дарозе ў лес за грыбамі і ягадамі. Былі сярод гэтых песень вясёлыя, жартоўныя і
    сумныя. Многія з іх сваёй задушэўнасцю і прыгажосцю краналі душу і сэрца,
    вызывалі слязінку, увасаблялі высокую народную мараль.

     

    Трэба адзначыць, што спяванне хорам ці сольна — старадаўняя
    традыцыя беларускіх сялян. На Асіповіччыне, як і іншых мясцінах нашай краіны,
    спяваць вучылі сялянскіх дзяцей з самага маленства маці ці бабуля. Менавіта імі
    або іншымі дарослымі членамі сям’і дзецям прывівалі любоў да народнай песні,
    выхоўваліся ў іх эстэтычныя пачуцці. Спевам сялянскіх дзяцей вучылі таксама ў
    царкоўных школах і народных вучылішчах.

     

    Як расказваюць старажылы, спяваць мясцовыя сельскія
    жыхары даўней любілі і ўмелі. У сялянскім асяроддзі амаль ні адно святочнае
    застолле ці ігрышча (вечарынка), ні адзін абрад не абыходзіліся без песень.

     

    У другой палове XIX-пачатку XX стагоддзя сярод
    насельніцтва Асіповіччыны, як і Беларусі ўвогуле, быў шырока распаўсюджаны такі
    жанр вуснай народнай творчасці, як прыпеўкі , якія ўяўляюць сабой кароценькія,
    звычайна чатырохрадковыя, песенькі. Асабліва іх шмат спявала сельская моладзь
    на ігрышчах.

     

    У прыпеўках, як і песнях, адлюстраваны каханне,
    жартоўныя і вясёлыя матывы. Многія з іх былі прасякнуты задорам, тонкім і
    здаровым гумарам, узнімалі настрой удзельнікаў ігрышчаў. Вось некалькі
    прыпевак, зафіксаваных на Асі-повіччыне:

     

    Усё я пела, усё я пела,

    Усё я весялілася.

    Ды адно мяне згубіла:

    У дурня я ўлюбілася.

    У майго мілёначка

    Вось такусенькі насок —

    Дзевяць курачак садзіцца,

    А дзесяты петушок.

    Сорак лет кароўкі нет,

    А маслам адрыгаецца,

    Пайшоў курыцу даіць,

    А курыца брыкаецца.

    Скора, скора снег растане,

    З гор палеецца вада,

    Скора мілы мой прыедзе,

    І не буду я адна.

    Коля, Коля, твае коні

    Пад гарою воду п’юць.

    Коля, Коля, твае вочкі

    Мне пакою не даюць.

     

    Песні і прыпеўкі нярэдка спявалі пад вясёлыя гукі
    музыкаў. У нашых вёсках спрадвеку былі свае таленавітыя музыкі-самавучкі:
    гарманісты, скрыпачы, цымбалісты, бубя-ністы. Была пашырана таксама ігра на
    драўляных лыжках, трашчотках. Здаўна шырока ўжываўся такі інструмент, як дудка.

     

    Трэба адзначыць, што музыкі, асабліва гарманісты,
    карысталіся вялікай пашанай і любоўю нашых продкаў. Аб павазе да іх сведчаць
    вось гэтыя даўнія, напоўненыя пяшчотай прыпеўкі:

     

    Гарманіста я любіла,

    Гарманіста цешыла,

    Гарманісту на плячо

    Сама гармошку вешала.

    Гарманіст, гарманіст,

    Румяныя шчочкі,

    Праз цябе, гарманіст,

    Я не спала ночкі.

    Рассыпся, гарох,

    На чатыры кучкі,

    А ў нашага гарманіста

    Залатыя ручкі.

     

    Праўда, часам складалі і спявалі прыпеўкі пра музыкаў
    і гумарыстычнага, кплівага характару, як, напрыклад:

     

    Гармонь новы,

    Крышка сцёрта,

    Гарманіст пахож

    На чорта.

    А музыка без языка,

    Каля печкі трэцца:

    — Дзевачкі-паненачкі,

    Пусціце пагрэцца!

     

    Без музыкаў на Асіповіччыне не абыходзілася ні адна
    ўрачыстасць. Пад іх нястомнае гранне на ігрышчах весялілася, вадзіла карагоды і
    танцавала моладзь. Былі сярод іх свае завадзілы і танцоры, якія валодалі
    спрытам, прыроджанымі здольнасцямі і ўмельствам. Танцы выконваліся ў хуткім ці
    ўмераным рытмах і звычайна суправаджаліся прысядкамі, падскокамі,
    прыхлопваннямі ў далоні, прытоптваннямі ў такт музыкі, бойкімі і задз-рыстымі
    прыпеўкамі або песнямі.

     

    Сярод сельскіх жыхароў Асіповіччыны любоўю
    карысталіся такія танцы, як полька, вальс, кракавяк, кадрыля, падэспань і інш.
    Як правіла, яны выконваліся дружна, зладжана, з дзівоснай бадзёрасцю і спрытам.

     

    Народныя песні, прыпеўкі, музыка і танцы для нашых
    продкаў — своеасаблівы эліксір, які разганяў сум. У спевах, віхрах карагодаў і
    танцаў пад вясёлае гранне музыкаў забываліся штодзённыя клопаты і цяжкасці
    сялянскага жыцця.

     

    Ганна ДУЛЕБА,

    кандыдат гістарычных навук, гісторык і этнограф.

     

    ОСТАВЬТЕ ОТВЕТ

    Пожалуйста, введите ваш комментарий!
    пожалуйста, введите ваше имя здесь

    Реклама

    Последнее