11.6 C
Осиповичи
Среда, 28 сентября, 2022
Еще

    Цуды Асіповіцкага раёна. Тры вандроўкі па каналу Халадцова

    Популярное

    osipovichi-kanal-holodtsova

    Канал Халадцова, які злучае рэчкі Пціч і Сіняя, унесены ў спісСем цудаў Асіповіцкага раёна”. Яго галоўная адметнасцьу гэтым гідратэхнічным збудаванні вада цячэ ў два бакі. З’ява такая называецца “біфуркацыя” і мае вельмі простае тлумачэнне. Канал перасякае вадападзел паміж басейнамі Пцічы і Свіслачы, таму вада, якая трапляе ў яго каля вышэйшага пункту прылягаючай мясцовасці, цячэ ў бок паніжэння рэльефу. Але ці магчымавылічыць” гэты самы вышэйшы пункт рэльефу, дзе біфуркацыю можна ўбачыць уласнымі вачамі? Знайсці адказ на пытанне днямі паспрабавалі аматары вандровак па роднай прыродзе Аляксандр Дораш і Дзмітрый Саўрыцкі. І вось куды завяла іх любоў да прыгод і падарожжаў.

    Вандроўка гістарычная

    Адкуль узяўся на асіповіцкай зямлі незвычайны канал?

    У 1874 годзе на тэрыторыі Паўночна-заходняга краю Расійскай імперыі пачала працаваць “Заходняя экспедыцыя” — такую назву атрымала рабочая група па правядзенні меліярацыйных работ, якую ўзначаліў вядомы геадэзіст генерал Іосіф Жылінскі. Працавала экспедыцыя 20 гадоў і асушыла каля 400 тысяч гектараў зямлі. Пры гэтым уплыў першай беларускай меліярацыі адчуваўся на плошчы ў 2,5 мільёна гектараў. Праект для свайго часу быў маштабны і дарагі: планавалася пабудаваць амаль 4,4 тыс. кіламетраў каналаў, 549 мастоў, 30 шлюзаў, на што з дзяржаўнай казны выдзялялася 2,8 млн рублёў — прыблізна 127 мільёнаў сённяшніх долараў.

    Тэрыторыя сучаснай Асіповіччыны ляжала на паўночнай мяжы асноўнай зоны дзеяння Заходняй экспедыцыі. У якіх аб’ёмах вялася меліярацыя ў нашым краі дакладных звестак няма, але, па меркаванні краязнаўцы Юрыя Клеванца, канал Халадцова будаваўся не за дзяржаўныя грошы. Такую выснову дазваляе зрабіць знаёмства з тагачасным размеркаваннем казённых і прыватных надзелаў. Міжрэчча Пцічы і Сіняй займалі маёнткі Вітгенштэйнаў, Бокшаў і шэрагу дробных памешчыкаў. У Расійскай імперыі за дзяржаўны кошт на прыватных землях ніякія работы не праводзіліся — прынцып немэтавага выкарыстання бюджэтных сродкаў дзейнічаў і ў даўнія часы. Таму найбольш верагодна, што канал будаваўся “гаспадарчым спосабам”: памешчыкі дамовіліся з інжынерам-меліяратарам Заходняй экспедыцыі Халадцовым, каб той распрацаваў праектна-каштарысную дакументацыю і наглядаў за правядзеннем работ. А потым “скінуліся”, каб будаўніцтва аплаціць.

    osipovichi-kanal-holodtsova

    Работы вяліся пераважна зімой. Капаць зямлю наймаліся мясцовыя сяляне, для якіх гэта быў звыклы час для падрадных заробкаў. Рабочых рук у вёсках тады хапала — некалькі соцень, а, калі трэба, і тысяч землякопаў наняць было нескладана.

    Зразумела, ніякай механізацыі не было: грунт вымаўся ўручную, рэчышчы ачышчаліся чарпакамі з платоў, а масты і драўляныя шлюзы рабіліся пілой ды сякерай. І ўсё гэта — стоячы ў халоднай вадзе…

    Мэтай стварэння канала Халадцова было не асушэнне зямель, а сплаў бярвенняў: асіповіцкія памешчыкі хацелі атрымаць ад лясных угоддзяў хуткі даход. Аднак з пускам чыгункі Асіповічы-Дараганава карыстацца каналам для транспарціроўкі драўніны стала нявыгадна, і ён вельмі хутка страціў эканамічнае значэнне.

    Вандроўка па тапаграфічнай карце

    Сёння адзін з першых штучных вадацёкаў Асіповіччыны з’яўляецца часткай меліярацыйнай сістэмы раёна. Месца яго ўпадзення ў раку Сіняя — каля в. Осава. Канал перасякае шашу Асіповічы-Дараганава на ўездзе ў вёску з боку горада недзе ў 100-150 метрах ад свайго вусця.

    Ад Осава канал ідзе праз сельгасугоддзі на поўдзень, мінуючы вёскі Заручэўе, Ставішча, Ягаднае. Далей робіць шырокую дугу па лесе, перасякае з захаду на ўсход урочышча Мачынск, паварочвае на поўдзень і ўпадае ў Пціч. Пункт біфуркацыі знаходзіцца каля ўрочышча Ячкава — у лясным масіве паўднёвей Ягаднага. Розніца паміж вышэйшым і ніжэйшымі пунктамі рэльефу мясцовасці ўздоўж рэчышча каля 10 метраў. Пры даўжыні канала каля 15 кіламетраў перапад вышынь атрымліваецца невялікі, так што цячэнне ў ім зусім павольнае.

    Месца далучэння канала да Пцічы таксама не пераблытаеш: яно паблізу ад вёскі Радуцічы, на самай сярэдзіне выразнага паўкруга, які апісвае стромкая рэчка.

    …І ў рэчаіснасці

    Першапачаткова мэта падарожжа была эпатажнай: ужыць канал у першапачатковым значэнні — як транспартную артэрыю — і праплыць па ім у гумавай лодцы з Сіняй у Пціч. Праўда, пасля папярэдняга азнаямлення з мясцовасцю, план стаў больш рэалістычным: узровень вады на ўчастку Осава-Заручэўе зусім нізкі, а бліжэй да сярэдзіны канала пачынаецца край непалоханых баброў. Перацягваць жа субтыльную лодку праз шматлікія плаціны з востразаточаных галін — справа брудная, марудная і рызыкоўная.

     osipovichi-kanal-holodtsova

    Таму вырашылі колькі магчыма — рушым пешшу, а лодкай карыстаемся толькі там, дзе ісці зусім нельга. Ну і каб патрапіць на супрацьлеглы бок Пцічы, зразумела.

    Прыгоды пачаліся амаль адразу, як мінавалі дарогу, што злучае Ягаднае і Ставішча. Правы — па накірунку нашага руху — бераг быў пакрыты суцэльным “дываном” з апруцянелых ваўчкоў, левы — лясісты — выглядаў больш прывабна. Аднак ісці па ім аказалася тым яшчэ выпрабаваннем! Тутэйшыя бабры не толькі нарабілі плацін, але яшчэ і накапалі ў зямлі сапраўдны лабірынт тунэляў! Станеш на такі падземны ход, а ён абвальваецца, нага ляціць уніз, чалавек губляе раўнавагу і падае. Першы раз — дзіўна, другі — прыкра, а потым ужо і страшна.

    Каб пазбавіцца ад пагрозы чарговага па-дзення, адышлі ад канала на некалькі дзясяткаў метраў. Ісці стала лягчэй, але эканомія сіл скончылася марна: у адным месцы да цэнтральнага рэчышча далучаецца некалькі іншых каналаў, і пры чарговай пераправе мы пайшлі не па левым рукаве, як трэба, а па правым. Памылку вызначылі позна: калі канал раптоўна скончыўся. Вяртацца, каб зноў скакаць праз бабрыныя норы, рызыкуючы зламаць ногі, ніякага жадання не было. Таму — бывай, таямнічы пункт біфуркацыі, няхай на карце раёна застанецца “белая пляма”, а мы адразу рушым ва ўрочышча Мачынск.

    На выгляд яно — звычайнае поле, пакрыжаванае меліярацыйнымі каналамі і, тым не менш, прыблізна напалову забалочанае. Балота дагэтуль замерзлае — напэўна таму, што шчыльная падушка з сухой высокай травы стварае надзейную цеплаізаляцыю. Каб прабіцца да канала Халадцова, трэба было фарсіраваць некалькі неглыбокіх канаў. З нашай экіпіроўкай — ніякіх праблем, але…

     osipovichi-kanal-holodtsova

    Калі пераадолелі апошнюю водную перашкоду, вырашылі зрабіць прывал. Знялі з сябе рукзакі і сумкі з рыштункам, кінулі на зямлю. Кейс з фотаапаратам патрапіў у выбоіну і з яе… пакаціўся ўніз. Выратавальная аперацыя заняла некалькі секунд, аднак далікатная электроніка ўсё ж вады нахлябалася. Звычайна, калі здымаць няма чым, пачынаецца карагод цікавых сюжэтаў — закон подласці выключэнняў не мае! Пара чорных буслоў нетаропка ляціць прама над нашымі галовамі, мінаем шыкоўны краявід, на адлегласці ў некалькі метраў выбягае на дарогу і здзіўлена разглядае падарожнікаў норка…

    Затое пад канец падарожжа пашанцавала. Нехта выпаліў зараснікі камышу ў рачной пойме, таму ісці па ўчастку, які лічылі самым складаным, было зусім лёгка. Як вынік — праплылі па каналу Халадцова менш 100 метраў: каб хоць фармальна скарыстаць яго ў якасці транспартнай артэрыі.

     Потым яшчэ з кіламетр рушылі па Пцічы — і гэта была самая прыемная частка нашага падарожжа.

    …Вось толькі ці мела б пачуццё задавальнення сапраўдную вастрыню, калі падарожжа абышлося без нечаканых перашкод і непрыемнасцей?

    Дзмітрый САЎРЫЦКІ.

    ОСТАВЬТЕ ОТВЕТ

    Пожалуйста, введите ваш комментарий!
    пожалуйста, введите ваше имя здесь

    Реклама

    Последнее